Minister van Justitie

2015-08-24

Minister van Veiligheid  en Justitie

“de Sorteerhoed” [1]

Mr. G.A. van der Steur is sinds 20 maart 2015 onze nieuwe Minister van Veiligheid en Justitie.  Dat zal een ieder niet zijn ontgaan. Hij is schijnt een goed debater te zijn. Een aanwinst op het politieke podium, zo lijkt me. Hij is financieel niet afhankelijk van derden. Ook dat siert hem, omdat hij zich niet zal laten leiden door bedrijven die hem proberen te vleien met financiële voordelen.

Onlangs heeft hij een nieuwe president voor de rechtbank Amsterdam voorgesteld, de heer H. Naves. De Ministerraad heeft er op voorstel van minister Van der Steur van Veiligheid en Justitie mee ingestemd om vijf geselecteerde nieuwe raadsheren voor te dragen voor de benoeming in de Hoge Raad der Nederlanden.[2]

Door Magda Berndsen, D66,  wordt Van der Steur getypeerd als een betweter, iemand die zijn collega’s graag de les leest.[3] Ach, dat kan alleen maar charmant worden gevonden. Wij advocaten vinden dat van elkaar ook; daar schuilt ook de kracht van een eigenwijze jurist.  We zouden geen advocaat zijn geworden als we het niet beter wisten dan de ander.

In de NRC van 21 maart 2015 werd gemeld dat Ard van de Steur in Leiden had gestudeerd. Eigenlijk was er nog steeds niet heel veel aan de hand. Zelf heb ik ook de prima Leidse Rechtenfaculteit bezocht en kan niet anders dan beamen dat dit een universiteit is, die garant staat voor kwaliteit. Om nu te durven beweren dat geen enkele andere rechtenfaculteit in Nederland dat niet doet, gaat mij te ver.

Immers voor de rechtenstudie bestaan, althans bestonden, geen toelatingseisen; dus men kan wat betreft zijn kwalitatieve capaciteiten nu niet echt prat gaan op het feit dat men in Leiden heeft gestudeerd.

Maar toen verscheen op 23 maart 2015 een volgend artikel in de NRC. Sedert 1980[4] schijnen zonder uitzondering de (VVD) bazen van het Ministerie van Justitie gerecruteerd te worden niet alleen uit Leiden maar ook uit het Leidse Studentencorps, aldus de NRC en andere nieuwsbronnen.[5]  Is dat toeval? Nee. Dat kan geen toeval zijn. De kans dat met zoveel rechtenstudenten in Nederland - jaarlijks studeren tienduizenden studenten recht - de afgelopen tientallen jaren altijd de keuze valt op een afgestudeerde rechtenstudent die ook lid is van het Studentencorps, kan geen toeval zijn.

Gelijk moest ik denken aan het boek “De Wet als Kunstwerk” van Willem Witteveen. Zijn nalatenschap, die ik me probeer eigen te maken (alleen al omdat ik vind dat zijn gedachten niet mogen uitdoven door een per ongeluk of niet per ongeluk afgeschoten raket op een vliegtuig).

Witteveen schrijft in de paragraaf over de parabel van Kafka: “Onze wetten zijn niet algemeen bekend, zij zijn het geheim van de kleine adellijke groep die ons regeert.” Die uitspraak was weer een citaat uit een zeer kort verhaal uit de nalatenschap van Kafka gedateerd rond 1920 met de titel “Over de kwestie van de wetten.” Aldus Witteveen.[6] Verder zegt Witteveen: “Hier worden enkele intuïties verwoord die nog steeds opgeld doen: die wetten zijn heel oud en ze zijn niet in de handen van ons, burgers; we kennen ze eigenlijk helemaal niet. Er is een elite die over de wetten gaat en die zijn definitiemacht niet met ons deelt.”

Worden wij, al dan niet afkomstig uit de elite, geregeerd door de geheime regels van de elite?

Hebben wij een elite? Als ik Geert Mak moet begrijpen, in de NRC van 18 april 2015, zeker wel. Ook al kent de Noblesse haar Obliges niet meer, aldus Geert Mak.

Wat betekent dit allemaal voor ons in een parlementaire democratie waarin wordt gezegd dat wij hier samenleven? Hebben we nog een democratie of is het gewoon een oligarchie. Bij een oligarchie (Oudgrieksολιγος (oligos) = 'weinig' en αρχειν (archein) = 'heersen') is de macht in handen van een kleine groep mensen. Deze mensen kunnen te onderscheiden zijn door onder andere hun koningschap, rijkdom, familiebanden, educatie of prestige.[7]

Leven we in feite in een aristocratie? Een regeringsvorm waarbij de heerschappij in handen is van de aanzienlijksten. Persoonlijk dacht ik dat we die fase in onze geschiedenis al hadden gehad. Een aristocratie is ook niet onze regeringsvorm volgens de actuele schoolboeken[8]. Het heet een parlementaire democratie. De wetten proberen dat principe te waarborgen.[9]

Stel U bent lid van de VVD en heeft de ambitie om Minister van Justitie te worden, onbewust van geheime afspraken; U mag het naïef noemen.

Impliceren deze geheime afspraken dat alle juristen, die lid zijn of stemmen op de VVD, nimmer kans maken op het ministerschap van justitie omdat ze toevallig geen lid zijn geweest van Minerva. Of sterker; maakt het niet uit op welke partij we stemmen, en wordt per definitie een Minervalid Minister van Veiligheid en Justitie?

Is dat zo’n geheime wet, of afspraak waar Kafka of Witteveen het over had? En als dat het niet is, wat is het dan wel? Het is echt geen toeval. Of wel? Of toch niet, en worden alle potentiele Ministers van Veiligheid en Justitie bij voorkeur lid van het corps in Leiden. Dat laatste lijkt me onaannemelijk.

Een Minister van Veiligheid en Justitie heeft een hand in de voordracht van de President van Rechtbanken, de raadsheren van de Hoge Raad. Betekent dit dat een niet-corpslid per definitie minder kansen maakt in rechtszaken; zijn er verdergaande geheime afspraken?

Als juristen in de hoedanigheid van “geen corps lid Minerva” of wat algemener in de hoedanigheid van “geen corpslid” weinig tot geen kans maken om Minister van Veiligheid en Justitie te worden, hoe zit dit dan bij overige ondernemingen buiten de b.v. Nederland. Hebben alle juristen toegang tot topposities en grote kantoren of zijn die het exclusieve terrein van het corps en maakt men geen kans? Speelt dit bij banken, de Nederlandse Bank, de ABN AMRO bank (wie wordt rijker van de beursgang), accountantskantoren, bedrijven, (rechts)bijstandsverzekeraars maar ook bij de advocatenkantoren? Speelt dit in rechtszaken?

Die vragen borrelen zomaar op.

Als het zo is, waarom houden we dan de schijn op dat discriminatie in Nederland verboden is krachtens artikel 1 van de Grondwet: “Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.”

Stel je een persoon voor met een donkere huidskleur. Die mag niet gediscrimineerd worden in sollicitatieprocedures op grond van zijn huidskleur. Dat is evident. Maar mag een sollicitant wel gediscrimineerd worden als hij geen lid is van het corps. Of is dat te zwart wit gesteld?

Maar als het zo is dat je als corpslid met uitsluiting van anderen toegang tot sleuteltopposities hebt, dan worden de belangen van een grote groep mensen (zeg maar ‘niet het corps’) genegeerd, althans in ieder geval tekort gedaan. Die posities zijn dan kennelijk alleen dienstig aan het grotere doel: het instandhouden van het kapitaal en de macht van het corps ‘met alle middelen die beschikbaar zijn’. Waarom zouden ze anders al die sleutelposities moeten innemen via geheime afspraken.

Zou van deze mogelijke praktijk de consequentie kunnen zijn dat bedrijven zonder enige scrupule mensen ontslaan met als enig doel de rijke aandeelhouder nog rijker te maken en de rijke topbestuurders nog meer bonussen uit te keren?  Is dat het contract dat wij in onze samenleving met elkaar hebben gesloten en waaraan men ons in de politiek en in rechte wil houden?

Dat was mij onbekend. Misschien is het ook niet zo.

Bestuurders, op een onpartijdige wijze gerekruteerd, die hard werken en grote verantwoordelijkheden dragen en risico’s lopen, mogen goed verdienen, maar niet ten koste van degene die ervoor zorgen dat zij verdienen, namelijk de werknemers en de consument. De consument die hun product koopt of moet kopen.

Alles naar redelijkheid en billijkheid.

Ik dwaal af. Weer even terug naar het begin. Een Minister van Veiligheid en Justitie dient naar mijn subjectieve oordeel de status te hebben van onafhankelijkheid, die het recht dient en zich niet inlaat met oneigenlijke belangen en groeperingen, maar zich laat leiden door de Grondwet. De Grondwet waarvoor levens zijn gelaten. Men mag deze grondwet niet licht zien.

Als een Minister van Veiligheid en Justitie, althans topfunctionarissen op het ministerie van Veiligheid en Justitie, al meer dan twintig jaar uit een heel specifieke groep wordt gerekruteerd die veelal bij voorkeur een specifiek belang dient - namelijk het veilig stellen van eigen kapitaal, eigen machtsposities, belangen die men hoger stelt dan andere belangen - althans zo lijkt het, dan weet ik niet meer wat ik moet denken. Aan Ard Van der Steur om het tegendeel te bewijzen. Noblesse Oblige.

Zou het niet zinvol zijn om op wetenschappelijke basis in kaart te brengen de invloed van het 'corpsnetwerk' op het recht, de rechterlijke macht en de top van onze samenleving; de eerlijke verdeling van de aanwezige middelen?  Is de samenstelling van de rechterlijke macht, het toezicht daarop, de samenstelling van de advocatuur en het toezicht daarop qua gedachtengoed en achtergrond een eerlijke afspiegeling van het gedachtegoed van ons Parlement?

Wordt alles beslist geblinddoekt en met een weegschaal in de hand, of wordt Vrouwe Justitia ongezien heimelijk gekieteld waardoor de weegschaal onverwachtse wendingen neemt.

Is dit paranoia? Hopelijk. Is dit onze democratie? Hoe democratisch is zij; hoe rechtvaardig zijn haar (rechterlijke) oordelen? Het is hoe dan ook niet zwart wit.

Wees eerlijk. Corspleden dragen veel bij aan feesten en partijen in Nederland, vormen franje in onze samenleving en ontlopen veelal geen verantwoordelijkheden. Zij klagen weinig en handelen veel.  Zij kenmerken zich door sociale vaardigheden, betrokkenheid bij de samenleving en uitbundigheid. Je wilt geen samenleving zonder, maar er zijn zoveel meer andere, al dan niet gegroepeerde individuen die onze samenleving in zijn totaliteit maken, franje geven en dragen. Zij mogen niet per definitie worden uitgesloten van posities als zij daar voldoende kwaliteiten voor hebben.

Seneca schrijft aldus Hugo de Groot[10]: : “Zoals alle ledematen op elkaar zijn afgestemd, omdat het behoud van elk lid afzonderlijk van belang is voor het geheel, zo ontzien mensen elkaar, waar wij geboren zijn om samen te leven. Een gemeenschap kan immer niet behouden blijven tenzij door de liefde en de beschermende inzet van haar deelgenoten.”

Met andere woorden; we hebben elkaar allemaal nodig, we dienen elkaars inbreng te respecteren, maar mogen elkaar niet uitsluiten. Het lichaam van Vrouwe Justitia, die de weegschaal draagt, bestaat uit ons allemaal en kan alleen op die manier de weegschaal dragen zonder oneigenlijke hulp van buitenaf. Wordt een been, een teen, een hand of een hart van haar afgesnoerd, dan kan zij de weegschaal niet meer op een natuurlijke wijze dragen; de weegschaal die representeert ons gewogen recht: recht wat niet in strijd is met de natuur van een gemeenschap van redelijke wezens.[11] Of wat we in Nederland onder het recht plegen te verstaan.

Maar goed. Misschien zijn dit allemaal idolen van de grot oftewel de waandenkbeelden van de individuele mens. Dit is een verwijzing naar de beroemdste metafoor van Plato uit de Politeia. De onwetende mens wordt daar voorgesteld als iemand die in een grot zit en de schaduwen van een achter hem brandend vuur tegen de rotswand aanziet voor realiteit.[12]

Lex dura est. Gedragen door Vrouwe Justitia in haar pure vorm hoeft de wet niet zo hard te zijn.

Het nieuwe academisch jaar 2015-2016 gaat weer van start. De sorteerhoed heeft zijn werk gedaan; de studenten zijn weer verdeeld over de universiteiten en ingedeeld bij een vereniging (of niet). Disputen, clubs zijn thans in de maak. 

Wat zal hun rol zijn in onze samenleving?

Mr. M. Koudstaal

 

 

 

 

 

 



[1] Magische toverhoed die in de Harry Potter boeken de leerlingen onderverdeeld in verschillende afdelingen: : https://nl.wikipedia.org/wiki/Sorteerhoed

[2] http://arbeidsmarkt.com/overheid/nieuws/98066/benoeming-raadsheren-in-de-hoge-raad/

[3] http://www.ad.nl/ad/nl/1012/Nederland/article/detail/3916950/2015/03/20/Van-der-Steur-niet-eerste-keus-voor-ministerplek.dhtml

[4] http://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_Nederlandse_ministers_van_Justitie

[5] http://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2024138-wie-moet-de-nieuwe-minister-van-justitie-worden.html; zie ook NRC 23 maart 2015: http://www.nrc.nl/handelsblad/van/2015/maart/23/of-je-wordt-een-aboutaleb-of-je-werkt-gewoon-niet-1478653

[6] De Wet als Kunstwerk, Willem Witteveen, uitgegeven door Boom Amsterdam ISBN 978 90 8953 335 7, 2014, pag. 26.

[7] http://nl.wikipedia.org/wiki/Oligarchie

[8] Zie bijvoorbeeld Geschiedenis Werkplaats, tweede fase VWO handboek, Noordhoff Uitgevers, 2012 pag.: “Vanaf toen (mk: 1919) was Nederland een parlementaire democratie met algemeen kiesrecht.

[9] http://nl.wikipedia.org/wiki/Politiek_en_overheid_in_Nederland: Politiek in Nederland vindt plaats binnen een parlementaire democratie, een constitutionele monarchie en eengedecentraliseerde eenheidsstaat. Nederland is een consensusdemocratie, waar de politieke instituties gericht zijn op een brede consensus tussen politieke actoren.

[10] Hugo de Groot, Het recht van oorlog en vrede, Ambo Klassiek, 1993, pagina 67,68.

[11] Hugo de Groot, Het recht van oorlog en vrede, Ambo Klassiek, 1993, pagina 67

[12] Willem Witteveen, Boom, 2014, pagina 39. 


«Terug